Польскі праязны дакумент для іншаземца: беларусам — да 31 снежня

Што гэта за дакумент

Polski dokument podróży dla cudzoziemca (польскі праязны дакумент для іншаземца) — для іншаземца, у якога няма дзейнага пашпарта. Пакуль ён дзейны, з ім можна перасякаць мяжу шмат разоў (арт. 253 ч. 1 закона пра іншаземцаў). Ён дзейнічае адзін год ад дня выдачы (арт. 253 ч. 2).

Гэта не дазвол на жыхарства, і ён яго не дае: у вас ужо павінен быць адзін са статусаў, названых ніжэй.

Агульнае правіла (арт. 252)

Ваявода выдае дакумент, калі выкананы абедзве ўмовы (арт. 252):

• ваш пашпарт страчаны, знішчаны або скончыўся тэрмін яго дзеяння, і вы не можаце атрымаць новы;
• у вас ёсць дазвол на пастаяннае жыхарства, дазвол на знаходжанне доўгатэрміновага рэзідэнта ЕС, дадатковая абарона, згода на знаходжанне з гуманітарных меркаванняў (zgoda na pobyt ze względów humanitarnych) або дазвол на часовае жыхарства паводле арт. 186 ч. 1 п. 9. Такі дазвол даюць толькі грамадзянам Беларусі, якія прыехалі па нацыянальнай візе, выдадзенай з гуманітарных меркаванняў, у інтарэсах дзяржавы або паводле міжнародных абавязацельстваў (арт. 60 ч. 1 п. 23; Dz.U. 2022 poz. 1335).

Тое, што вы не можаце атрымаць новы пашпарт, вы пацвярджаеце дакументамі (арт. 231 ч. 2 п. 2). Нават з польскім дакументам трэба і далей спрабаваць атрымаць уласны пашпарт (арт. 254).

Грамадзяне Беларусі: прасцейшае правіла да 31 снежня 2026 г.

Арт. 252a тычыцца грамадзян Беларусі (§ 2 пастановы Dz.U. 2023 poz. 1247). Павінны выконвацца ўсе тры ўмовы (арт. 252a ч. 1):

1. ваш пашпарт страчаны, знішчаны або скончыўся тэрмін яго дзеяння, або ў вас яго ніколі не было;
2. у вас ёсць дазвол на пастаяннае жыхарства, дазвол доўгатэрміновага рэзідэнта ЕС, любы дазвол на часовае жыхарства, дадатковая абарона або згода на знаходжанне з гуманітарных меркаванняў;
3. вы падаеце заяву да 31 снежня 2026 г. (§ 3 гэтай пастановы ў рэдакцыі Dz.U. 2026 poz. 800).

Што прасцей, чым паводле арт. 252:

• Не трэба даказваць, што вы не можаце атрымаць беларускі пашпарт.
• Падыходзіць любы дазвол на часовае жыхарства, з якой бы мэтай яго ні далі.
• Не трэба і далей спрабаваць атрымаць беларускі пашпарт (арт. 254).

Паводле абодвух правілаў закон кажа, што пры выкананых умовах дакумент «выдаецца» (wydaje się), а не што яго «могуць выдаць».

Тэрмін. Мае значэнне дзень падачы заявы, а не дзень рашэння ваяводы (арт. 252a ч. 1 п. 3). Перыяд пачаўся 1 ліпеня 2023 г. Яго канец пераносілі ўжо шэсць разоў, кожны раз на паўгода, апошні раз пастановай Dz.U. 2026 poz. 800, апублікаванай 18 чэрвеня 2026 г. Кожную новую дату абвяшчалі толькі за 2–16 дзён да канца папярэдняй. Яе могуць перанесці зноў, а могуць і не. Калі не, з 1 студзеня 2027 г. застанецца толькі арт. 252: давядзецца даказваць, што вы не можаце атрымаць новы пашпарт, а дазвол на часовае жыхарства падыдзе толькі паводле арт. 186 ч. 1 п. 9. На некаторых старонках устаноў дагэтуль старая дата; дзейная пастанова кажа: 31 снежня 2026 г.

Праверце, перш чым падаваць:

• Калі ваш беларускі пашпарт яшчэ дзейны, ніводнае з гэтых правілаў не дзейнічае.
• Дазвол або абарона ў вас ужо павінны быць. Пакуль вы чакаеце першага дазволу, яго яшчэ няма.
• Калі ваш дазвол скончыўся і вы чакаеце наступнага, закон не дае яснага адказу: ён гаворыць пра дазвол, які «нададзены» (udzielono), а бланк пытае, які дазвол у вас ёсць. Спачатку спытайце ў ваяводскай управе або ў бясплатнай юрыдычнай дапамозе.
• Калі адпраўляеце бланк поштай, закон не кажа, што мае значэнне для 31 снежня: дзень адпраўкі ці дзень, калі ліст дойдзе. Не чакайце апошніх дзён.

Статус бежанца: іншы дакумент

Са статусам бежанца вы атрымліваеце замест гэтага праязны дакумент паводле Жэнеўскай канвенцыі ад Кіраўніка Упраўлення па справах іншаземцаў. Ён дзейнічае 2 гады (арт. 89i ч. 1 і 3, арт. 89n ч. 1 закона пра наданне іншаземцам абароны). Новы выдаюць па заяве, пасля здымання біяметрычных даных (арт. 89m).

Часовая абарона (статус UKR) і згода на талераванае знаходжанне не ўваходзяць ні ў адзін са спісаў.

Як падаць заяву

Куды: ваяводу па месцы вашага знаходжання (арт. 257 ч. 1). Не праз MOS: гэтая сістэма — для заяў на дазволы на жыхарства (арт. 225a ч. 1), і заявы на гэты дакумент у ёй няма.

Бланк: заява падаецца на афіцыйным бланку (арт. 231 ч. 1) па ўзоры з дадатку № 10 да пастановы пра дакументы, якія выдаюцца іншаземцам. Запаўняйце яго па-польску. Грамадзяне Беларусі, якія падаюць заяву паводле арт. 252a, запаўняюць частку D2. Ваяводскія ўправы публікуюць бланк на сваіх сайтах. У Варшаве Мазавецкая ваяводская ўправа просіць запоўніць яго на партале inPOL і раздрукаваць.

Разам з бланкам:

• 2 каляровыя фатаграфіі 35 × 45 мм, зробленыя за апошнія 6 месяцаў (§ 3 гэтай пастановы);
• пакажыце дакумент, які пасведчвае асобу. Без дзейнага пашпарта можна паказаць іншы дакумент, які пасведчвае асобу (арт. 231 ч. 2–3), напрыклад карту побыту, якая пацвярджае вашу асобу ў Польшчы (арт. 242);
• дакументы, якія пацвярджаюць напісанае ў заяве (арт. 231 ч. 2 п. 2): ваш дазвол або рашэнне пра абарону, стары пашпарт, калі ён ёсць, а паводле арт. 252 доказы, што новы пашпарт атрымаць немагчыма;
• пацвярджэнне аплаты, калі вы плаціце збор (ніжэй).

Адбіткі пальцаў для гэтага дакумента не здымаюць: закон прадугледжвае іх для карты побыту (арт. 246), а ў дакуменце ёсць толькі вашы даныя, фота і подпіс (арт. 255).

Як падаць: на паперы, асабіста ў ваяводскай управе або поштай (так пішуць Мазавецкая і Любуская ваяводскія ўправы). Потым вас могуць выклікаць, каб паказаць арыгіналы. Не электроннай поштай: заяву, дасланую на e-mail установы, пакідаюць без разгляду (арт. 63 § 1 k.p.a.). Калі чагосьці не хапае, установа папросіць дапоўніць на працягу не менш як 7 дзён; калі не, заяву пакінуць без разгляду (арт. 64 § 2 k.p.a.).

Збор

• Грамадзяне Беларусі нічога не плацяць за выдачу дакумента паводле абодвух правілаў (арт. 236 ч. 1 п. 7; § 1 пастановы Dz.U. 2023 poz. 1244). Гэтая пастанова не мае канчатковай даты.
• Астатнія плацяць 350 злотых (§ 2 п. 1 літ. b пастановы пра зборы, Dz.U. 2022 poz. 1583) або палову, 175 злотых, калі яны ў цяжкім матэрыяльным становішчы, знаходзяцца ў Польшчы, каб вучыцца ў сярэдняй школе ці ВНУ, або ім менш за 16 гадоў (арт. 237). Плаціце пры падачы заявы, у касе ўстановы або на яе банкаўскі рахунак (§ 3).
• Абмен (пасля страты, пашкоджання або змены даных, арт. 256) каштуе 350 злотых для ўсіх, і для грамадзян Беларусі таксама: вызваленне тычыцца толькі выдачы. Пасля страты ці знішчэння па вашай віне — 700 злотых, а наступны раз 1050 злотых (§ 5).

Колькі гэта доўжыцца і як атрымаць

Ваявода павінен разгледзець справу на працягу месяца, а асабліва складаную справу — на працягу двух месяцаў (арт. 35 § 3 k.p.a.). Калі не паспявае, ён мусіць паведаміць вам, назваць прычыну і новы тэрмін (арт. 36 § 1). Тады можна падаць ponaglenie (афіцыйны напамін) Кіраўніку Упраўлення па справах іншаземцаў праз ваяводу (арт. 37 § 1 і § 3 п. 1). Не раней: напамін, пададзены да канца тэрміну, пакідаюць без разгляду (арт. 37 § 3a). Спыненне тэрмінаў для ваявод да 4 сакавіка 2027 г. (арт. 100d спецзакона пра дапамогу грамадзянам Украіны) тычыцца толькі спраў пра дазволы на жыхарства, а не гэтага дакумента.

Дакумент вы атрымліваеце асабіста (арт. 282 разам з арт. 248 ч. 1). Дакумент дзіцяці да 13 гадоў атрымлівае бацька, маці або апякун; для заяў, пададзеных з 27 красавіка 2026 г., дзіця, якому на дзень падачы заявы ўжо споўнілася 6 гадоў, павінна прыйсці таксама (арт. 248 ч. 2–2a).

Калі ваявода адмовіць

Адмова афармляецца рашэннем (арт. 257 ч. 2). Вы можаце падаць абскарджанне (odwołanie) на працягу 14 дзён ад уручэння (арт. 129 § 2 k.p.a.) Кіраўніку Упраўлення па справах іншаземцаў (Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców) праз ваяводу, які адмовіў (арт. 129 § 1 k.p.a.; арт. 22 ч. 2 закона пра іншаземцаў). Дастаткова напісаць, што вы не згодныя (арт. 128 k.p.a.), але калі можаце, напішыце, чаму. Канец рашэння (pouczenie) тлумачыць, як гэта зрабіць.

Абскарджанне ці напамін падавайце на паперы, асабіста або поштай, або электронна на адрас e-Doręczenia ўстановы, а не звычайным e-mail (арт. 63 § 1 k.p.a.). Абскарджанне, зданае ў Poczta Polska не пазней за апошні дзень, пададзена своечасова (арт. 57 § 5 п. 2).

Калі Кіраўнік таксама адмовіць, можна падаць скаргу ў ваяводскі адміністрацыйны суд у Варшаве на працягу 30 дзён ад уручэння, праз Кіраўніка (арт. 13 § 2, 53 § 1 і 54 § 1 p.p.s.a.). Такую скаргу мы не пішам. Дапаможа бясплатная юрыдычная дапамога.

Што піша Respubliko

Паводле вашых адказаў Respubliko піша па-польску: ліст, які дадаецца да бланка і называе арт. 252a або 252 і ўмовы, якія вы выконваеце (бланк называе такое пісьмовае абгрунтаванне, uzasadnienie, першым дадаткам); ponaglenie, калі ваявода марудзіць; або абскарджанне, калі ён адмовіў. Вы правяраеце ліст, падпісваеце і падаеце самі. Сам бланк вы запаўняеце і падпісваеце ўласнаручна.

Калі дакумент ужо ёсць

• Ён дзейнічае год. Потым падаеце заяву на наступны; для грамадзян Беларусі гэтая новая выдача таксама бясплатная.
• Калі вы яго страцілі або пашкодзілі, паведаміце ваяводу, які яго выдаў, на працягу 3 дзён (арт. 232 ч. 1). Вы атрымаеце бясплатную даведку, дзейную да абмену, але не даўжэй за 2 месяцы (арт. 232 ч. 2–3). Заяву на абмен падайце на працягу 14 дзён (арт. 230 ч. 1).
• Вярніце яго на працягу 14 дзён, калі атрымаеце ўласны пашпарт або польскае грамадзянства, або калі рашэнне пра адмену дазволу ці пазбаўленне абароны стане канчатковым (арт. 258).